Strach i lęk

Strach i lęk - stany, które towarzyszą każdemu, z różnym nasileniem, częstotliwością.

Strach według koncepcji psychologicznych to podstawowa emocja, która pojawia się w odpowiedzi na realne, konkretne zagrożenie. Jest reakcją organizmu mającą na celu ochronę przed niebezpieczeństwem – mobilizuje do ucieczki, walki lub zamrożenia.

Strach jest zazwyczaj krótkotrwały i związany z określoną sytuacją lub bodźcem, np. nagłym hałasem czy widokiem groźnego zwierzęcia.

W psychologii strach odróżnia się od lęku – strach dotyczy rzeczywistych zagrożeń, natomiast lęk pojawia się w odpowiedzi na wyobrażone lub przewidywane niebezpieczeństwo. Strach pełni ważną funkcję adaptacyjną, pomagając przetrwać w sytuacjach zagrożenia.

Popiel i Pręgowska (2023) definiują strach jako "określony rodzajem bodźca przykry stan emocjonalny, która wiąże sie z silnym wzbudzeniem układu autonomicznego", podczas gdy lęk opisywany jest jako "nieokreślony stan przykrych emocji przy ich niesprecyzowanym źródle i obiekcie".

Kiedy mówimy o lęku, a kiedy o zaburzeniu lękowym?

Lęk jest jedną z podstawowych i powszechnych emocji, które towarzyszą nam w codziennym życiu. Wiąże się z poczuciem zagrożenia oraz przewidywaniem nadchodzącego niebezpieczeństwa. Łagodny poziom lęku pojawia się u każdego i zazwyczaj nie wymaga interwencji specjalistycznej. Należy zaznaczyć, że umiarkowane lub nasilone odczuwanie tej emocji może prowadzić nie tylko do chwilowego pogorszenia samopoczucia, ale także do długotrwałych konsekwencji, takich jak obniżenie jakości życia. Zaburzenia lękowe charakteryzują się nawracającymi i nieoczekiwanymi napadami lęku, którym towarzyszą zarówno objawy fizyczne (np. kołatanie serca, duszności, nudności), jak i psychiczne (np. intensywny lęk, obawa przed utratą kontroli, poczucie wyobcowania).

Poniżej przedstawiono klasyfikację zaburzeń lękowych według najnowszych systemów diagnostycznych: ICD-11 i DSM-5.

W ICD-11 zaburzenia lękowe obejmują:

1. Zaburzenie lękowe uogólnione

2. Zaburzenie paniczne

3. Fobia społeczna (zaburzenie lęku społecznego)

4. Fobia specyficzna

5. Agorafobia

6. Zaburzenie lękowe separacyjne

7. Mutyzm wybiórczy

8. Inne określone zaburzenia lękowe

9. Nieokreślone zaburzenie lękowe

W DSM-5 zaburzenia lękowe są wyodrębnione jako osobna grupa i obejmują:

1. Zaburzenie lękowe uogólnione (Generalized Anxiety Disorder)

2. Zaburzenie paniczne (Panic Disorder)

3. Agorafobia (Agoraphobia)

4. Fobia specyficzna (Specific Phobia)

5. Fobia społeczna (Social Anxiety Disorder, Social Phobia)

6. Zaburzenie lękowe separacyjne (Separation Anxiety Disorder)

7. Mutyzm wybiórczy (Selective Mutism)

8. Zaburzenie lękowe wywołane substancją/lekiem (Substance/Medication-Induced Anxiety Disorder)

9. Zaburzenie lękowe z powodu innego stanu medycznego (Anxiety Disorder Due to Another Medical Condition)

10. Inne określone zaburzenie lękowe (Other Specified Anxiety Disorder)

11. Nieokreślone zaburzenie lękowe (Unspecified Anxiety Disorder)

    
    

Różnice:

• W DSM-5 zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne (OCD) oraz zaburzenia stresowe pourazowe (PTSD) zostały wyodrębnione do osobnych kategorii, podczas gdy w starszych klasyfikacjach były zaliczane do zaburzeń lękowych.

• ICD-11 i DSM-5 są bardzo zbliżone, ale mogą różnić się szczegółami kryteriów diagnostycznych.

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.; DSM-5). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.

Clark, D. A., & Beck, A. T. (2012). Zaburzenia lękowe. Poznawczo-behawioralna terapia i zapobieganie nawrotom. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Popiel, A., Pręgowska, A. (2023). Psychoterapia poznawczo-behawioralna. Wydawnictwo Naukowe